Melk moet niet

Zuivel en het milieu

Dat vleesproductie een grote impact heeft op het milieu, wordt meer en meer bekend. De grote milieu-impact van zuivel is minder gekend, maar hoeft ons niet te verbazen: zowel voor een biefstuk als voor een glas melk is een koe nodig, en die eet vanalles en laat vanalles achter. En aangezien er per kg kaas gemiddeld tien liter melk nodig is, zijn het vooral kaasproducten die binnen de zuivel een hoge ecologische voetafdruk hebben.

Wat in de koe gaat...
Om melk en kaas te krijgen, heb je een koe nodig, en die moet gevoederd worden. De tijd waarin koeien enkel gras aten is voorbij. Vandaag krijgen koeien heel wat krachtvoer toegediend: soja onder meer. Je hoort wel eens zeggen dat wie veel soja (sojamelk, sojaburgers...) eet, mee verantwoordelijk is voor de ontbossing van het amazonewoud. Het klopt dat er veel tropisch regenwoud moet wijken voor sojateelt, maar die soja gaat in het overgrote deel van de gevallen naar... dieren. Inderdaad, ze wordt als veevoeder gebruikt. Dus ook in koemelk zit... soja.

Al dat diervoeder moet ergens geteeld worden, en vereist dus land. Hier is het vooral kaas dat een grote voetafdruk heeft. Voor een kg kaas is zeven vierkante meter grond nodig. Voor een liter melk 0,9m². Sojamelk scoort 30% beter.1

De productie van al dat veevoeder vraagt ook veel energie, en kunstmest. De productie van kunstmest gaat gepaard met een grote CO2-uitstoot.

Tenslotte is er het waterverbruik. Een melkkoe drinkt ruim honderd liter water per dag, maar dat is nog maar klein bier in vergelijking met het water dat nodig is voor de productie van het diervoeder. In totaal spreken we van duizend liter water per liter melk (wat vijf keer meer is dan voor sojamelk), en niet minder dan vijf duizend liter water per kg kaas.2

En wat eruit komt
Een melkkoe produceert per dag ongeveer evenveel uitwerpselen als twee dozijn mensen samen.3 Via de mest komen stikstof, fosfor , zware metalen en diergeneesmiddelen in het milieu en soms in onze voeding terecht. Daarnaast komen uit de mest grote hoeveelheden ammoniak voort, dat een verzurend effect heeft op de leefomgeving.

Uit de maag- en darmgassen (anders gezegd: de boeren en winden) van koeien ontsnapt methaan. Methaan is een broeikasgas, dat ruimt twintig keer zo sterk is als CO2. Daarnaast is er het lachgas uit de mest van de dieren - en lachgas is bijna drie honderd keer zo sterk als CO2.

De wereldwijde bijdrage van de productie, het verwerken en het transport van melk en zuivelproducten in de totale uitstoot van broeikasgassen veroorzaakt door de mens, bedraagt 2,7%. Dit stemt overeen met een uitstoot van 2,4 CO2-equivalenten per liter gangbare melk. Als we ook rekening houden met de broeikasgasuitstoot die toegewezen wordt aan het vlees afkomstig van melkkoeien en vetgemeste kalveren, dan bedraagt de bijdrage 4,1%. (Er bestaat discussie over of deze bijdrage moet toegewezen worden aan vlees dan wel aan melk.4

Bij het beoordelen van de “productiviteit” van een koe is het nuttig te onthouden dat een koe pas melk geeft wanneer ze een paar jaar oud is. Aangezien ze naar het slachthuis gaat wanneer ze gemiddeld 5,5 jaar oud is, betekent dit dat ze gedurende zo’n twee vijfde van haar leven niet zorgt voor melk maar wel broeikasgassen uitstoot.

  • 1. (bron: Blonk, H., Kool, A., Luske, B. (2008). Milieueffecten van Nederlandse consumptie van eiwitrijke producten. Gevolgen van vervanging van dierlijke eiwitten anno 2008. Blonk Milieu Advies BV, Gouda, Nederland
  • 2. Hoekstra, A.Y. (2010). The water footprint of animal products, In: D'Silva, J. and Webster, J. (Eds.) The meat crisis: Developing more sustainable production and consumption, Earthscan, London, UK, pp. 22-33
  • 3. http://video.planetgreen.discovery.com/food-health/environmental-health-reasons-dairy.html
  • 4. www.fao.org/docrep/012/k7930e/k7930e00.pdf